DUDL

A Declaración Universal de Dereitos Lingüísticos (DUDL) é un documento fundamental que recoñece e protexe a diversidade lingüística e cultural en todo o mundo. Con todo, a pesar da relevancia desta declaración, é importante reflexionar sobre a implementación real destes dereitos e os desafíos que enfrontamos para lograr unha sociedade máis xusta e inclusiva.

Un dos principais desafíos para a implementación dos dereitos lingüísticos é a falta de recoñecemento e valoración da diversidade lingüística e cultural na sociedade. A miúdo, a lingua minoritaria é considerada como un obstáculo para a comunicación e a integración, en lugar de ser valorada como unha parte esencial da identidade e a cultura dunha comunidade. Isto é, a diversidade lingüística vese como unha barreira para a comunicación e a integración, mais como di a propia declaración da que estamos a falar, esta idea é un mito falso. Pola contra, a diversidade lingüística enriquece e fortalece a sociedade, pois favorece unha sociedade xusta, igualitaria e plural.

Se unha lingua minoritaria non é valorada pola sociedade, é pouco probable que se destinen recursos para a súa promoción e ensino, o que pode levar á perda gradual da lingua e a cultura asociada e, nos peores dos casos, á implementación de políticas e medidas que tenten substituíla pola lingua maioritaria, o que tería, sen dúbida, un impacto negativo na identidade e na cultura da comunidade que fala esa lingua. Digo isto porque, como tamén expón a DUDL, cada lingua nos proporciona unha das múltiples formas de entender o mundo, de xeito que estaríamos arrebatando a maneira de vida e de ver a realidade dunha sociedade, o que á súa vez, eliminaría un principio básico de todos os pobos e todas as linguas. 

Ademais, a falta de recursos e a discriminación lingüística tamén poden obstaculizar a implementación dos dereitos lingüísticos. En moitos casos, as comunidades lingüísticas minoritarias non teñen acceso a servizos e recursos na súa lingua materna, o que pode limitar a súa capacidade de participar plenamente na sociedade. Do mesmo xeito, a discriminación pode manifestarse tamén a través da imposición da lingua maioritaria, o que pode perpetuar desigualdades e reforzar a marxinación das comunidades lingüísticas minoritarias, que terminan sendo consideradas como inferiores simplemente pola lingua que empregan ao comunicarse.

Tendo isto en conta, para garantir que todas as persoas teñan acceso a servizos e recursos na súa lingua materna, así como a valoración e protección das comunidades e da diversidade lingüística cultura é preciso promover esta declaración mediante medidas adoptadas dende o poder. Non obstante, aquí atopamos outra problemática, pois en moitos casos, os gobernos e as institucións non están dispostos a implementar os dereitos lingüísticos, xa sexa porque non os consideran prioritarios, porque temen que a súa aplicación poida xerar tensións e conflitos ou porque a súa implementación require un investimento significativo en recursos humanos e materiais. 

Para pechar este escrito, gustaríame falar doutra problemática que se nos pode presentar: a oposición entre territorio e individuo. Isto é, as persoas temos o dereito de elixir a lingua na que nos comunicamos, podendo non ser a mesma que se fala no noso territorio. Por unha banda, a defensa do territorio pode levar a situacións nas que as necesidades individuais non son satisfeitas debido á imposición da lingua do territorio. Mais doutra banda, a defensa do individuo pode levar á fragmentación do territorio e á perda da lingua que o caracteriza.

Esta problemática é común en contextos nos que existen linguas minoritarias e nos que se pretende protexer e promover o seu uso. A protección da lingua pode levar a unha maior cohesión social no territorio, xa que a lingua é unha parte fundamental da identidade e a cultura da comunidade que a fala. Con todo, a súa protección non debe levar á exclusión doutras linguas e ao prexuízo das necesidades individuais.

Neste senso, é importante atopar un equilibrio entre a defensa do territorio e a defensa do individuo. Así, dende o meu punto de vista, volvemos á importancia de tomar medidas dende o poder que aseguren a protección da lingua minoritaria, pero ao mesmo tempo, é esencial que estas medidas promovan o seu uso e a súa valoración como o que é, unha riqueza inestimable, para que, desta maneira, o individuo elixa a lingua do seu territorio porque o quere.

En definitiva, aínda que a DUDL establece principios esenciais, non ten capacidade legal para obrigar aos estados a cumprir con eles. Deste xeito, esta declaración depende en gran medida, como dixemos, da vontade política dos estados e da sociedade en xeral para ser efectiva. Neste senso, quero lembrar o xa dito en antigas composicións sobre o dilema do prisioneiro: é necesaria a actuación conxunta para acadar un ben maior. 

Home sabio, nas miñas mans, que están escondidas ás miñas costas, teño un paxaro. Respóndeme, está vivo ou morto?

Aquel sabio, de forma inesperada, tivo medo. El sabía que fora cal fora a súa resposta, o rei podía matar o paxaro. Mirou ao rei, e estivo un longo intre en silencio. Ao final, respondeu con voz moi serena: 

–A resposta, Maxestade, está nas vosas mans.

A resposta está nas nosas mans.

Prólogo da DUDL por Carles Torner Pifarré