Nas últimas cinco décadas, feminismo e lingüística uníronse nun movemento
para depurar a linguaxe e desenmascarar a súa aparente neutralidade. Este
movemento foi liderado por feministas activistas que sacaron á luz o modo en
que as estruturas gramaticais silenciaban o xénero feminino. Elas demostraron
que as linguas non son inocentes e que se encargan de promover e perpetuar
valores caducos. Isto é, a linguaxe é un medio de comunicación fundamental que empregamos
todos os días para transmitir ideas e conceptos que dan forma á maneira en que
vemos e entendemos o mundo. Así, a linguaxe ten o poder de influír na forma en
que pensamos e actuamos, polo que era e segue a ser unha necesidade urxente a de
renovar a linguaxe co obxectivo de promover valores igualitarios e evitar que a
visión do mundo en masculino se impoña sobre as demais.
Despois das clases relativas a este tema, quedei reflexionando sobre a
capacidade neutral da linguaxe. Tras pronunciar na miña mente “os viquingos, os
romanos, os gregos”, visualicei deseguida imaxes de homes fortes coas
características típicas que nos podemos imaxinar, mais en ningún momento pensei
nunha muller. Seguindo esta mesma idea, todos os grandes descubrimentos son
atribuídos ao “home”, cunha pretensión de incluír nesa palabra a todas as
persoas, mais porque non “ser humano” ou “humanidade”, por exemplo? Como podemos
observar nestes exemplos, o uso do masculino xenérico como unha forma
supostamente neutral de referirse aos xéneros só serve para enmudecelos.
Neste senso, a linguaxe, lonxe de ser neutral, está profundamente
influenciada por factores históricos e políticos. As feministas demostraron como
o poder controla que aspectos da realidade deben ser nomeados e como. Así, a educación,
particularmente, presentouse e preséntase resistente a estes cambios, mantendo esa
idea dun suposto valor xenérico do masculino, mais esta idea é unha pura
convención histórica que fai a vista gorda fronte á evidencia de que nos
dicionarios podería usarse o feminino, ao que, ademais, correspondíalle a
primeira aparición por orde alfabética. Todo isto reflíctese por exemplo na
falta de representación das mulleres na historia, na que os seus logros foron
relegados e atribuíronse todos os grandes descubrimentos aos homes.
Esta falta de representación non só é inxusta, senón que tamén ten un impacto
real na vida das persoas, pois como observamos, o poder modifica a linguaxe e a
linguaxe, a realidade. O feito de que as mulleres sexan constantemente
invisibilizadas e marxinadas na linguaxe e na sociedade en xeral, dificúltalles
a participación na vida pública e a toma de decisións. Isto ao mesmo tempo, pode
contribuír a unha falta de autoestima e unha sensación de inferioridade que se
transmite de xeración en xeración; o que na propia aula puidemos intuír. Falo
da clase en que tivemos que poñernos de acordo para sobrevivir en caso de traballar
para a NASA. Despois do desenvolvemento da tarefa, sobresaíu o feito de que todos
os homes falaron activamente, fronte a dúas mulleres, e que os homes empregaron
maioritariamente estruturas afirmativas (“eu puxen isto”), mentres que as
mulleres foron moito máis dubitativas (“eu creo...”;”eu poría...”).
Esta última reflexión lévame a Robinson Tolmach Lakoff, quen sostén que o uso da linguaxe na sociedade e na comunicación cotiá é unha forma en que se perpetúan as relacións desiguais entre homes e mulleres. Lakoff decatouse xustamente de que as mulleres son máis propensas a, entre outras características, facer preguntas e a empregar palabras e frases que minimizan o seu propio poder e autoridade (como "quizais"), mentres que os homes adoitan empregar unha linguaxe directa e asertiva; o que coloca as mulleres nunha posición subordinada na comunicación.
En definitiva, partindo de que a linguaxe inflúe sobre a realidade,
paréceme esencial combater a discriminación lingüística e promover unha
linguaxe inclusiva que recoñeza e respecte a diversidade de xénero. Neste
senso, quero rematar mencionando o láadan, unha lingua artificial creada por Suzette
Haden Elgin, que é unha ferramenta moi valiosa para cuestionar os roles de xénero
e os estereotipos presentes na linguaxe que utilizamos na nosa vida cotiá.
Ningún comentario:
Publicar un comentario