REINTEGRACIONISMO LINGÜÍSTICO

 

A lingua é a pegada máis profunda que deixa unha cultura no tempo, é a esencia da súa identidade e a expresión do seu pensamento. No caso de Galicia, o galego é a lingua propia que foi obxecto de múltiples desafíos ao longo da súa historia. Na actualidade, o proceso de substitución lingüística en favor do castelán levou á perda progresiva de falantes e a unha situación de fraxilidade para a supervivencia do galego. Ante esta realidade, xorde unha corrente coñecida como “reintegracionismo”, que busca fomentar a introdución do galego no ámbito lingüístico do portugués. Por unha banda, isto suporía o achegamento ás nosas orixes e o afastamento do marco castelán e por outra, o feito de que a lingua portuguesa sexa recoñecida internacionalmente e teña unha maior presenza nos medios de comunicación e na cultura popular, pode ser unha oportunidade para o galego de aumentar o seu prestixio e visibilidade.

Valentim Fagim, na súa obra O galego (im)possível, ofrece unha visión alternativa á estratexia dominante para o galego, na que se identifica como “imposible” aquel galego que defende unha lingua illada das sociedades portuguesas e conectada necesariamente ao mundo en castelán, lingua que está a substituír o galego. Segundo o autor, esta estratexia non só limita o desenvolvemento e a proxección da lingua galega, senón que tamén a mantén nese sometemento ao proceso de substitución lingüística. Desta maneira, para o reintegracionismo, a estratexia promovida polo ILG-RAG non é o mellor modelo para Galicia, pois limita a lingua e afástaa do seu pasado. Isto é, como mencionamos na entrada anterior, a influencia do castelán sobre o galego faise cada día máis notable, pois estamos a experimentar como a lingua perde de maneira sistemática palabras e expresións que lle son propias e aínda máis, a súa propia visión do mundo e da realidade.

Se retrocedemos no tempo, observamos que a separación das variedades lingüísticas galega e portuguesa produciuse de forma artificial debido a procesos históricos e políticos. Así, a busca de unidade destas dúas linguas actuais baséase en que ambas as dúas orixináronse a partir dun tronco común: o galego-portugués medieval, e comparten aínda na actualidade unha gran cantidade de trazos lingüísticos e culturais. Neste senso, cabe destacar que non hai unha clara delimitación entre o galego e o portugués, senón que existe unha gradación ou continuidade entre as diferentes variedades de ambas as linguas, pois pertencen ao mesmo “continuum lingüístico”. Así, “as linguas por elaboração, como é a nossa, não são compartimentos estanque a respeito das linguas circundantes. Existe una graduação similar á das cores ou á das temperaturas” (O galego (im)possível). Isto apoia que ambas as dúas linguas sexan moito máis parecidas do que se adoita pensar actualmente. Soamente necesitamos unha certa presenza do portugués nas nosas vidas, para adaptar os nosos oídos, e o resto viría dado.

Entón, vemos como o desenvolvemento das linguas pode ser fortemente influenciado por factores políticos e históricos. Neste caso, supuxeron a separación do galego e o portugués, e no pasado máis recente e na actualidade, están a significar unha castelanización do galego. Neste senso, a proposta do reintegracionismo pretende recuperar a súa historia e identidade, o que ao mesmo tempo suporía marcar unha distancia formal entre o galego e o castelán (aquilo que se espera entre dúas linguas diferentes) e, como mencionamos ao comezo, implicaría tamén abrir unha porta ao mundo, xa que o portugués é unha lingua falada en distintos continentes.

Agora ben, o achegamento ao portugués en termos de identidade e prestixio lingüístico pode xerar ao mesmo tempo certos riscos e desafíos. O portugués é unha lingua moi valorada e recoñecida internacionalmente, coma o castelán. Isto, xunto coa proximidade do galego con esta lingua, fan moi sinxela a posibilidade de que o galego pase a ser considerado outra vez como unha variante ou dialecto, e por tanto, volvería á condición de inferioridade na que se atopa na actualidade.

Esta idea levoume a preguntarme se o proceso de achegamento ao portugués pode non ter que implicar necesariamente unha reforma ortográfica do galego. Poderíase promover unha depuración de castelanismos no galego, fomentar a presenza da lingua portuguesa no ámbito cultural e educativo de Galicia e, en xeral, unha constante ollada cara o portugués en lugar do castelán (por exemplo á hora de adquirir novo léxico). Isto ao mesmo tempo, podería axudar a diminuír a resistencia da poboación que non sente a ortografía portuguesa como propia.

En definitiva, penso que o reintegracionismo pode ser unha estratexia interesante para salvar o galego da situación na que se atopa, mais este cambio non pode ser instantáneo, xa que aínda non é unha corrente maioritaria.